Có một mô thức rất đặc trưng: đau khi gắng sức, đỡ khi nghỉ. Và có một mốc đổi hẳn tình huống — khi nó xuất hiện lúc đang nghỉ.
Mô thức điển hình
- Cảm giác nặng, bóp hoặc đè ở giữa ngực
- Xuất hiện khi gắng sức hoặc khi xúc động
- Lan lên vai, cổ, hàm hoặc tay trái
- Đỡ trong vài phút khi nghỉ
- Lặp lại giống nhau mỗi lần
Mục thứ năm là chi tiết gợi ý mạnh nhất, và nó là thứ đáng ghi lại để kể cho bác sĩ.
Vì sao nó liên quan tới gắng sức
- Khi gắng sức thì tim cần nhiều máu hơn
- Mạch vành bị hẹp thì không cấp đủ
- Nên xuất hiện triệu chứng
- Nghỉ thì nhu cầu giảm nên đỡ
- Đó là lý do mô thức lặp lại theo mức gắng sức
Mục cuối giải thích vì sao người bệnh thường biết mình đi được bao xa thì phải nghỉ.
Đau kiểu này thường không phải
- Đau nhói như kim châm trong một hai giây
- Đau một điểm nhỏ ấn vào thì đau hơn
- Đau đổi theo tư thế hoặc theo nhịp thở
- Đau kéo dài nhiều giờ không đổi
- Nhưng có ngoại lệ, nên vẫn nên khám nếu lo
Mục cuối là điều kiện phải giữ, vì bài này không nhằm để ai tự loại trừ cho mình.
🔴 Mốc phải gọi cấp cứu ngay
- Đau xuất hiện lúc đang nghỉ
- Đau kéo dài hơn khoảng mười lăm phút
- Đau nặng hơn hẳn các lần trước
- Kèm vã mồ hôi, khó thở, buồn nôn hoặc choáng
- Gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của tổng đài
Mục thứ nhất là mốc quan trọng nhất trong cả lô này: đau lúc nghỉ là tình huống khác hẳn.
Không tự lái xe đi
- Tự lái xe là nguy hiểm cho mình và người khác
- Có thể mất ý thức trên đường
- Xe cấp cứu bắt đầu xử lý được ngay trên đường
- Và đưa tới đúng nơi có thể can thiệp
- Cũng đừng đi khám phòng mạch khi nghi cấp cứu
Mục thứ ba là điều nhiều người không biết, và nó là lý do gọi cấp cứu tốt hơn tự đi.
Dạng không điển hình
- Chỉ khó thở khi gắng sức
- Mệt bất thường không giải thích được
- Đau vùng trên rốn
- Đau hàm hoặc đau vai
- Buồn nôn kèm vã mồ hôi
Năm dạng này đều có thật, và chúng là lý do nhiều ca bị chậm chẩn đoán.
Nhóm hay có dạng không điển hình
- Nữ giới
- Người tiểu đường
- Người lớn tuổi
- Người có bệnh thận mạn
- Nhóm này cần ngưỡng nghi ngờ cao hơn
Mục thứ hai đáng nhấn vì người tiểu đường có thể ít cảm nhận đau, nên triệu chứng mờ hơn.
Ổn định nghĩa là gì
- Mô thức lặp lại giống nhau nhiều tuần hoặc nhiều tháng
- Cùng mức gắng sức thì xuất hiện
- Cùng thời gian thì đỡ
- Không nặng dần
- Nhóm này được theo dõi và điều trị theo kế hoạch
Mục thứ tư là điều kiện của chữ ổn định, và mất điều kiện đó thì tình huống đổi.
Khi mô thức đổi
- Xuất hiện ở mức gắng sức nhẹ hơn trước
- Kéo dài hơn trước
- Xuất hiện thường xuyên hơn
- Hoặc xuất hiện lúc nghỉ
- Mô thức đổi là lý do liên hệ bác sĩ ngay
Mục thứ tư là tình huống cấp cứu, còn ba mục trên là lý do liên hệ trong ngày.
Ghi lại mô thức của mình
- Xuất hiện khi làm việc gì
- Đi được bao xa hoặc leo mấy tầng thì xuất hiện
- Kéo dài bao lâu
- Nghỉ bao lâu thì đỡ
- Có lan đi đâu không
Mục thứ hai là cách mô tả có giá trị nhất, vì nó cho một thước đo lặp lại được.
Vì sao ghi bằng việc làm được
- Đau nhiều hay ít là cảm giác chủ quan
- Leo mấy tầng thì đo được
- Nên so được giữa tuần này và tuần trước
- Và bác sĩ dùng được ngay
- Đây là dữ liệu chỉ người bệnh tạo ra
Mục thứ ba là lợi ích thật: nó phát hiện mô thức đang xấu đi trước khi cảm giác nói rõ.
Những gì làm cơn xuất hiện dễ hơn
- Gắng sức sau khi ăn no
- Trời lạnh
- Xúc động mạnh
- Đi ngược gió hoặc lên dốc
- Biết các yếu tố này thì sắp xếp được sinh hoạt
Mục thứ nhất và thứ hai cộng lại là tình huống hay gây cơn nhất trong đời thường.
Đi khám thì được làm gì
- Hỏi bệnh kỹ về mô thức
- Khám và đo huyết áp
- Điện tim
- Xét nghiệm máu
- Rồi các thăm dò theo chỉ định, nói ở lô xét nghiệm
Mục đầu là phần quyết định nhất, và đó là lý do bảng ghi mô thức có giá trị lớn.
Việc làm được hằng ngày
- Ghi mô thức bằng việc làm được, không bằng tính từ
- Biết mốc nào phải gọi cấp cứu ngay
- Không tự lái xe khi nghi cấp cứu
- Báo ngay khi mô thức đổi
- Phần bệnh viện làm là thăm dò và điều trị; phần nhận ra mô thức là việc mỗi ngày
Mục thứ hai là điều đáng nhớ nhất, và nó là chỗ quyết định nhiều nhất trong cả bài.
Câu hỏi thường gặp
Mô thức đau thắt ngực điển hình là gì?
Cảm giác nặng, bóp hoặc đè ở giữa ngực, xuất hiện khi gắng sức hoặc khi xúc động, lan lên vai, cổ, hàm hoặc tay trái, và đỡ trong vài phút khi nghỉ. Mô thức lặp lại giống nhau mỗi lần là chi tiết rất gợi ý.
Khi nào đau ngực là cấp cứu?
Khi nó xuất hiện lúc đang nghỉ, khi kéo dài hơn khoảng mười lăm phút, khi nặng hơn hẳn các lần trước, hoặc khi kèm vã mồ hôi, khó thở, buồn nôn hay choáng. Những trường hợp đó phải gọi cấp cứu ngay.
Có phải lúc nào cũng đau ngực rõ không?
Không. Có người chỉ thấy khó thở khi gắng sức, mệt bất thường, đau vùng trên rốn hoặc đau hàm. Nữ giới, người tiểu đường và người lớn tuổi hay có dạng không điển hình hơn.
Đang nghi đau thắt ngực thì có nên tự lái xe đi khám không?
Không. Nếu nghi cấp cứu thì gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của tổng đài, vì tự lái xe là nguy hiểm cho mình và cho người khác. Xe cấp cứu cũng bắt đầu xử lý được ngay trên đường.